„Węzełek”. Reportaż Magdaleny Skawińskiej.

Węzełek i klucze.

Dwa symbole: tułaczki i bezpieczeństwa.

Choć konotują odmienne emocje i dotyczą różnych sfer życia, współegzystują w jednej sytuacji – sytuacji ucieczki.

To w tobołku, wśród najpotrzebniejszych rzeczy czy resztek dobytku, znajdują się właśnie klucze. Schowane z nadzieją, że jeszcze kiedyś zostaną użyte, by otworzyć drzwi rodzinnego domu.

Węzełek i klucze to główne elementy instalacji Fontanna Pamięci, stworzonej przez profesora Macieja Szańkowskiego, autora licznych abstrakcyjnych pomników w Polsce i Europie.

Instalacja, zwana przez mieszkańców Wrocławia „Węzełkiem”, nie bez przyczyny pojawiła się w stolicy Dolnego Śląska. Wrocław bowiem po II wojnie światowej doświadczył prawie całkowitej wymiany ludności. Jedni – Niemcy – opuszczali z tobołkami miasto, inni  – Polacy – wracali na wrocławską ziemię odzyskaną, także z „węzełkiem” w dłoni. Tu „każdy jest skądś”.

Instalacja jest symbolem przesiedleń, konieczności opuszczenia domu w mniej lub bardziej dramatycznych okolicznościach, czego doświadczyli bohaterowie reportażu: profesor Szańkowski, Ukrainka Tatiana, Polka Agnieszka czy Białorusinka Ala.

Reportaż Magdaleny Skawińskiej nie jest tylko opowieścią o rzeźbie, która w 2022 roku – a więc wówczas, gdy za naszą wschodnią granicą rozpoczął się masowy exodus uchodźców – zniknęła z przestrzeni publicznej Wrocławia. To wielowątkowa, polifoniczna historia o nieustnej ludzkiej wędrówce, o opuszczaniu jednego domu w poszukiwaniu innego, to opowieść o lęku, ale też nadziei na lepsze jutro.

Reportaż Skawińskiej to kolaż indywidualnych przejmujących historii, którym autorka pozwala w pełni wybrzmieć dzięki ascetycznej kompozycji opowieści i spokojnej narracji.

Nie ma tu pośpiechu, zbędnych słów, niepotrzebnych dźwięków. Nie ma nadmiaru.

W tej opowieści, w której przeszłość łączy się z teraźniejszością, w której splatają się różne ludzkie historie, pragnienia i lęki, jest szacunek dla ludzkich wyborów, trudów i emocji.

To historia uniwersalna, ponadczasowa, na miarę naszych czasów. Każdego dnia przecież, w każdym miejscu na ziemi ludzie porzucają – lub zmuszeni są porzucić – swoje domy, z tytułowym „węzełkiem”.

Reportaż do odsłuchania Studio Reportażu | „Węzełek” – Reportaż Magdy Skawińskiej

O reportażach finałowych w konkursie Audionomia Award 2025 piszą Kinga Sygizman i Joanna Bachura-Wojtasik.