„Tu się nie płacze” – recenzja reportażu Żanety Walentyn i Michała Słobodziana

Cynizm, który każe śmierć łączyć z przyjemnością słuchania muzyki. Beethoven na tle śmierci. Marsz mający stłumić wrażliwą stronę osobowości. Umiejętność gry na instrumencie zapewnia przeżycie. Tylko pozornie. Najdrobniejszy fałsz w orkiestrze może stać się końcem dla muzyka. Nie wolno okazać słabości. Marsz świadczący o nieludzkich scenach, które mają się rozegrać. Tak wyglądała obozowa codzienność. Muzyka stała się decorum okropnego teatru który odgrywał się w obozowej rzeczywistości.

A emocje? A wrażliwość na ludzką krzywdę? Tego już nie ma. Jest tylko normalizowanie okrucieństwa, odrętwienie moralne i nieludzki naturalizm. Ludzie są dehumanizowani i pozbawiani swojej godności. Czy muzyka może zabijać? Dlaczego w obozach zabijano ludzi w rytmie marsza?

Żaneta Walentyn i Michał Słobodzian – autorzy reportażu „Tu się nie płacze” – szukają odpowiedzi na te pytania. W swojej opowieści otwierają drzwi, za którymi rozgrywa się tragedia obozowej rzeczywistości. To historia o dwojgu ludzi, którzy nigdy się nie spotkali, ale muzyka splotła ich losy w tym ciężkim i nieludzkim czasie. Poznajemy dwóch muzyków: Helenę Dunicz-Niwińską i Józefa Kropińskiego, którzy oboje trafili do obozów. Helena opowiada o świecie, w którym z osoby mającej własne imię i historię stała się numerem. Ona grała w damskiej orkiestrze w Birkenau, on w orkiestrze męskiej w Auschwitz. Przed wojną uczył gry na altówce i komponował utwory, ona zaś grała na skrzypcach i skończyła konserwatorium. Helena została oddzielona od matki, z którą trafiła do obozu. Józef trafił do obozu wraz z bratem i kuzynem. Helena po wojnie nigdy nie wróciła do muzyki. Józef komponował utwory, które popadły w zapomnienie. Włoski pianista i kompozytor, o którym mowa w reportażu, jeździł po całym świecie w poszukiwaniu nut kompozytorów obozowych, bo jak mówił: „Jeśli ta muzyka nie jest wykonywana to tak jakby ona i jej twórcy wciąż siedzieli za drutami.”

Warstwa dźwiękowa odgrywa istotną rolę w reportażu. Przez większą część w tle wypowiedzi bohaterów można usłyszeć grę na skrzypcach. Muzyka jednak nie stanowi tylko uzupełnienia wypowiedzi, lecz współtworzy ich znaczenie, dodając patosu poruszanym tematom. Momenty, w których jest słyszany marsz grany przez orkiestrę, są szczególnie wyraziste. Pozwalają lepiej wyobrazić sobie prawdziwe emocje i przeżycia jakie mogli czuć więźniowie. Marsz ma dobitny i wyrazisty charakter, dzięki czemu mocno oddziałuje na słuchacza. Zestawienie muzyki z relacjami bohaterów sprawia, że opisywane doświadczenia nabierają większej siły wyrazu.

W reportażu występuje montaż naprzemienny. Wypowiedzi i losy bohaterów przeplatają się ze sobą, co zapobiega monotonii wypowiedzi i buduje ciekawość słuchacza. Napięcie jest budowane poprzez zmiany tempa narracji, gdzie spokojniejsze fragmenty przeplatają się z bardziej emocjonalnymi i dramatycznymi. Warto zwrócić uwagę na zabiegi kontrastowe dźwięków. Spokojna i poruszająca muzyka została zestawiona z tragizmem obozowych przeżyć. Zabieg ten służył pokazaniu paradoksu między muzyką zwykle kojarzącą się z pięknem, a muzyką w Auschwitz, która służyła za narzędzie terroru i sposób przetrwania.

Istotna jest również praca aktorów głosowych. Anna Seniuk i Przemysław Bluszcz, którzy wcielili się w rolę głównych bohaterów, za pomocą odpowiedniego tempa i intonacji głosu oddają przeżycia i emocje Heleny oraz Józefa. Ciche, zlęknione głosy, które nie chcą wspominać dawnych wydarzeń – dzięki temu odbiorca może nie tylko poznać fakty, ale ma również możliwość lepszego zrozumienia osobistych przeżyć rozmówców. Realizmu dodaje fakt wykorzystania w reportażu archiwalnych wypowiedzi Anny Jachniny i więźnia Auschwitz Leszka Zabielskiego, którzy opowiedzieli o swoich obozowych doświadczeniach. Warstwa dźwiękowa w reportażu nie jest jedynie tłem. Pomaga budować napięcie, wywoływać emocje i podkreśla katastroficzność obozowych przeżyć.

Aleksandra Wilczewska

This website uses cookies

We inform you that this site uses own, technical and third parties cookies to make sure our web page is user-friendly and to guarantee a high functionality of the webpage. By continuing to browse this website, you declare to accept the use of cookies.